Hpv Aşısı Gebelikte Yapılır Mı?

İnsan Papilloma Virüsü (HPV), dünya genelinde cinsel yolla bulaşan en yaygın enfeksiyonların başında gelir. Rahim ağzı (serviks) kanseri başta olmak üzere, vajina, vulva, penis ve anüs kanserleri ile genital siğillerin (kondilom) en önemli etkenidir. HPV enfeksiyonundan korunmanın en etkili ve güvenli yolu ise HPV aşısı uygulamasıdır.

Günümüzde HPV aşısının önemi ve etkinliği tartışmasız bir şekilde kabul görmüşken, gebelik dönemindeki uygulamaları hem anne adayları hem de sağlık profesyonelleri için önemli bir soru işaretidir. "HPV aşısı gebelikte yapılır mı?" sorusu, gebelik planlayan, hamile olduğunu bilmeden aşı yaptıran veya gebeliği sırasında aşı takvimine devam etmesi gereken kadınlar için büyük önem taşır.

Bu makalede; güncel uluslararası kılavuzlar, akademik çalışmalar, klinik veriler ve istatistiksel oranlar ışığında gebelikte HPV aşısı uygulamalarını, aşı türlerini ve gebelik öncesi/sonrası stratejileri detaylıca ele alacağız.

HPV Aşısı Nedir ve Neden Önemlidir?

HPV aşısı, virüsün kansere ve siğillere yol açan en riskli tiplerine karşı bağışıklık sağlayan, içinde canlı virüs barındırmayan (rekombinant) bir aşıdır. Günümüzde piyasada üç ana aşı türü bulunmaktadır:

• İkili Aşı (Cervarix): En yüksek kanser riski taşıyan HPV Tip 16 ve 18'e karşı korur. Rahim ağzı kanserlerinin yaklaşık %70'inden bu iki tip sorumludur.

• Dörtlü Aşı (Gardasil): HPV Tip 6, 11, 16 ve 18'e karşı koruma sağlar. Tip 6 ve 11, genital siğillerin %90'ından sorumludur.

• Dokuzlu Aşı (Gardasil 9): HPV Tip 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58'e karşı koruma sağlar. Bu aşı, rahim ağzı kanserlerine karşı koruyuculuğu %90'ın üzerine çıkarmaktadır.

HPV aşıları, özellikle cinsel aktivite başlamadan önce yapıldığında enfeksiyonu önlemede %95'e varan bir başarı oranına sahiptir. Ancak aşı takvimi devam ederken veya aşı yaptırma kararı alındığı sırada gebelik durumunun ortaya çıkması, süreci farklı bir boyuta taşır.

HPV Aşısı Gebelikte Yapılır Mı?

Dünya Sağlık Örgütü (WHO), Amerikan Kadın Doğum ve Jinekoloji Koleji (ACOG) ve Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri (CDC) gibi küresel sağlık otoritelerinin bu konudaki net önerisi şudur: HPV aşısının gebelik sırasında yapılması önerilmez.

Her ne kadar HPV aşıları canlı virüs içermediği için teorik olarak fetüse zarar verme riski son derece düşük olsa da, gebelikte güvenliğine dair yeterli randomize kontrollü klinik çalışma (faz çalışmaları) bulunmadığından, tedbir amaçlı olarak aşı uygulamasının gebelik sonrasına ertelenmesi tavsiye edilir.

Gebelikte HPV Aşısı Ertelenmeli Midir?

Eğer bir kadın HPV aşı dozlarına başladıktan sonra hamile olduğunu öğrenirse, aşı takvimi derhal durdurulmalı ve kalan dozlar doğum sonrasına (lohusalık dönemi ve emzirme sürecine) ertelenmelidir. Hamilelik süresince aşı takviminin kesintiye uğraması, aşının toplam etkinliğini kalıcı olarak azaltmaz; doğumdan sonra takvime kalındığı yerden devam edilebilir.

Hamile Olduğunu Bilmeden HPV Aşısı Yaptıranlar Ne Yapmalı?

Klinik pratikte en sık karşılaşılan senaryolardan biri, kadının henüz hamile olduğunu bilmediği (gebeliğin ilk haftalarında) dönemde HPV aşısı yaptırmasıdır. Bu durum anne adaylarında ciddi bir anksiyete ve panik dalgasına yol açabilmektedir.

Ancak bilimsel veriler bu konuda oldukça rahatlatıcıdır. Hamile olduğunu bilmeden HPV aşısı yaptıran kadınların gebeliklerini sonlandırmalarına (kürtaj vb.) kesinlikle gerek yoktur.

Akademik Çalışmalar ve Veriler Ne Gösteriyor?

CDC ve aşı üreticileri, uzun yıllar boyunca hamilelikte yanlışlıkla HPV aşısı uygulanan kadınların verilerini içeren "HPV Aşısı Gebelik Kayıt Defteri" (HPV Vaccine Pregnancy Registry) tutmuştur. Bu kayıtlardan elde edilen istatistiksel sonuçlar şunlardır:

1. Düşük Riski: Yanlışlıkla aşılanan gebelerde düşük (spontan abortus) oranı, genel popülasyondaki normal düşük oranı olan %10 ile %20 arasından farklı bulunmamıştır.

2. Doğumsal Anomali (Anomali) Riski: Aşılanan kadınların bebeklerinde majör yapısal anomali görülme oranı yaklaşık %2.5 olarak saptanmıştır. Bu oran, hiçbir aşı olmamış normal gebe popülasyonundaki anomali riskiyle tamamen aynı seviyededir.

3. Erken Doğum ve Düşük Doğum Ağırlığı: Çalışmalarda, gebelikte HPV aşısına maruz kalmanın erken doğum (gestasyonel haftadan önce doğanlar) veya düşük doğum ağırlıklı bebek doğurma riskini artırmadığı net bir şekilde ortaya koyulmuştur.

Önemli Not: Eğer ilk veya ikinci dozu olduktan sonra hamile kaldığınızı fark ederseniz, paniğe kapılmayın. Kadın doğum uzmanınızı bilgilendirin, rutin gebelik takibinize devam edin ve bir sonraki aşı dozunuzu doğum sonrasına planlayın.

Gebelik Öncesi HPV Aşısı Planlaması Nasıl Olmalıdır?

Gebelik planlayan kadınların, üreme sağlığı ve genel sağlık taramalarının bir parçası olarak HPV aşısı durumlarını da gözden geçirmeleri gerekir.

• Yaş Faktörü ve Doz Takvimi: 9-14 yaş arasındaki çocuklarda 2 doz aşı yeterliyken, 15 yaş ve üzerindeki bireylerde aşının 3 doz şeklinde (0, 2. ve 6. aylarda) uygulanması gerekir.

• Zamanlama: 3 dozluk tam bir koruma sağlamak toplamda 6 ay sürer. Bu nedenle aktif olarak bebek planlayan kadınların, aşı takvimini gebelik başlangıcından en az 6 ay önce başlatması ideal senaryodur.

Eğer gebelik planı daha yakın bir tarihteyse ve 3 dozun tamamlanması mümkün görünmüyorsa, aşıya hiç başlamamak veya başlandıysa hamile kalındığı anda ara vermek en doğru yaklaşımdır.

Emzirme Döneminde HPV Aşısı Yapılır Mı?

Doğum gerçekleştikten sonra, gebelik nedeniyle yarım kalan aşı takvimine devam etmek veya aşıya sıfırdan başlamak tamamen güvenlidir.

Emzirme (laktasyon) döneminde HPV aşısı yapılmasında hiçbir sakınca yoktur. Aşı, canlı bir virüs içermediği için anne sütüne geçerek bebeğe zarar verme potansiyeline sahip değildir. Aksine, annenin bağışıklık kazanması, bebeğin erken çocukluk döneminde dolaylı olarak korunmasına ve aile içi bulaş riskinin azalmasına katkıda bulunur. Kalan dozlar, doğumun hemen ardından jinekoloğunuzun belirleyeceği takvime göre güvenle uygulanabilir.

Gebelikte HPV Enfeksiyonu ve Rahim Ağzı Kanseri Taramaları

Gebelik süresince bağışıklık sisteminde hücresel düzeyde doğal bir baskılanma meydana gelir. Bu durum, mevcut HPV enfeksiyonlarının veya genital siğillerin gebelik sırasında daha hızlı büyümesine ya da sayıca artmasına neden olabilir.

Hamilelikte Smear Testi ve HPV DNA Testi Yapılır mı?

Evet, gebelik rahim ağzı kanseri taramalarına engel bir durum değildir. Eğer bir kadının rutin tarama zamanı (Smear testi ve HPV testi) gebelik dönemine denk geldiyse, bu testler gebeliğin ilk aylarında güvenle yapılabilir. Hücre örneklerinin alınması bebeğe veya gebeliğin gidişatına zarar vermez.

Gebelikte Genital Siğil Tedavisi

Gebelik esnasında hormonal değişimlerin etkisiyle genital siğiller (kondilomlar) hızla büyüyebilir ve bazen doğum kanalını tıkayacak boyutlara ulaşabilir. Gebelikte siğil tedavisinde kriyoterapi (dondurma), lazer veya koterizasyon (yakma) ile bazı gebeliğe uygun topikal asit tedavileri güvenle tercih edilebilir. Ancak aşı tedavisi reaksiyonel koruma amaçlı bu dönemde kullanılmaz.

HPV Aşısı Hakkında Yapılmış Önemli Akademik Çalışmalar

Aşı güvenliği, tıp dünyasında en sıkı denetlenen konulardan biridir. HPV aşısının gebelik üzerindeki etkilerini inceleyen geniş çaplı bazı epidemiyolojik çalışmalar tıp literatüründe önemli bir yere sahiptir:

• The New England Journal of Medicine (NEJM) Çalışması (2017): Danimarka'da yapılan ve binlerce kadını kapsayan devasa bir kohort çalışmasında, gebelik öncesinde veya erken gebelik döneminde dörtlü HPV aşısı yaptıran kadınlar incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, aşılanan kadınlar ile aşılanmayan kadınlar arasında spontan düşük, erken doğum, ölü doğum veya konjenital malformasyon oranlarında istatistiksel olarak hiçbir anlamlı fark bulunamamıştır.

• CDC Kılavuz Güncellemeleri: CDC bünyesindeki Aşı Güvenliği İzleme Sistemi (VSD), 2015-2022 yılları arasındaki verileri analiz etmiş ve gebelik sırasında maruz kalınan HPV aşısının olumsuz gebelik sonuçlarıyla bir ilişkisi olmadığını doğrulamıştır.

Bu çalışmaların ortak çıktısı; aşının gebelikte yanlışlıkla yapılması durumunda güvenli olduğu, ancak etik kurallar gereği hamilelerde bilerek deneme yapılamayacağı için rutin uygulamadan uzak tutulması gerektiğidir.

Klinik Yaklaşım ve Özet Tablo

Aşağıdaki tablo, farklı klinik senaryolarda HPV aşısına yönelik atılması gereken adımları ve güncel tıbbi yaklaşımları özetlemektedir:

Klinik Durum / Senaryo	Uygulanması Gereken Yaklaşım	Güvenlik / Risk Durumu
Gebelik Planlayan Kadınlar	Gebelikten en az 6 ay önce 3 dozluk takvime başlanmalıdır.	Tamamen Güvenli (%95+ Koruma)
Gebelik Sırasında (Rutin)	HPV aşısı uygulanmamalı, doğum sonrasına ertelenmelidir.	Bilerek uygulanması önerilmez (Tedbir amaçlı).
Aşı Sırasında Hamile Kalınması	Aşı takvimi durdurulur, kalan dozlar doğum sonrasına bırakılır.	Düşük veya anomali riski artışı saptanmamıştır (Kürtaj gerekmez).
Doğum Sonrası ve Emzirme	Yarım kalan dozlar tamamlanır veya sıfırdan aşıya başlanır.	Tamamen Güvenli (Anne sütüne olumsuz etkisi yoktur).

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

HPV aşısı gebelikte kesinlikle yasak mıdır?

"Yasak" kelimesinden ziyade, tıbbi olarak "önerilmemektedir" tanımı daha doğrudur. Canlı bir virüs aşısı olmadığı için bebek üzerinde doğrudan teratojenik (anomali yapıcı) bir etkisi gösterilmemiştir; fakat hamile kadınlar üzerinde klinik deneyler yapılamadığından tedbir amacıyla gebelik süresince uygulanmaz.

İlk dozu oldum, ikinci doz zamanı hamile olduğumu öğrendim. Ne yapmalıyım?

İkinci doz randevunuza gitmemelisiniz. Hamileliğiniz süresince aşıya ara verilmelidir. Doğum yaptıktan sonra jinekoloğunuzun planlamasıyla kaldığınız yerden (örneğin 2. ve 3. dozları tamamlayacak şekilde) devam edebilirsiniz.

Hamilelikte HPV aşısı yaptırmak düşüğe neden olur mu?

Yapılan geniş çaplı akademik araştırmalarda (örneğin Danimarka kohort çalışması), gebeliğin erken döneminde yanlışlıkla HPV aşısı olan kadınlardaki düşük oranının, aşı olmayan normal gebelerle aynı (yaklaşık %10-%20 arasında) olduğu görülmüştür. Aşı tek başına düşük riskini artırmaz.

HPV aşısı olan biri ne kadar süre sonra hamile kalabilir?

HPV aşı takvimi (3 doz) bittikten hemen sonra hamile kalınabilir. Aşı vücutta kalıcı toksik bir madde bırakmadığı için dozların bitimiyle hamilelik planlaması arasında belirli bir süre (aylarca) bekleme zorunluluğu yoktur.

Emzirirken Gardasil 9 (dokuzlu aşı) yaptırabilir miyim?

Evet, yaptırabilirsiniz. Gardasil 9 veya aşının diğer formları emzirme döneminde güvenle uygulanır. Aşı içeriği anne sütünü olumsuz etkilemez ve bebeğe geçerek bir yan etki oluşturmaz.

Gebelikte var olan genital siğiller bebeğe geçer mi?

Normal doğum sırasında, bebek doğum kanalından geçerken nadir de olsa virüsle temas edebilir ve bebekte "Laringeal Papillomatosis" (ses tellerinde siğil) gelişebilir. Bu risk oldukça düşüktür (yaklaşık %0.1'den az). Ancak siğiller doğum kanalını tamamen kapatıyorsa sezaryen doğum tercih edilir. HPV aşısı bu siğillerin gebelikte aktif tedavisinde kullanılmaz.

HPV aşısı kısırlık (infertilite) yapar mı?

Hayır, bu tamamen asılsız bir şehir efsanesidir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve CDC verilerine göre, HPV aşısının erkeklerde veya kadınlarda kısırlığa yol açtığına dair hiçbir bilimsel kanıt yoktur. Aksine, rahim ağzına yapılacak cerrahi müdahaleleri önleyerek üreme sağlığını korur.

Gebelikte yanlışlıkla aşı oldum, bebeğime bir zarar gelmiş midir?

Mevcut tıp literatüründeki veriler, hamilelikte yanlışlıkla yapılan HPV aşısının bebekte majör bir anomaliye, zihinsel veya bedensel bir kusura yol açmadığını göstermektedir. Bu nedenle endişe etmenize gerek yoktur, ancak doktorunuza durumu mutlaka bildirmelisiniz.

Hamilelikte Smear testi sonucum riskli çıktı, aşı korur mu?

Eğer halihazırda bir HPV enfeksiyonunuz veya Smear testinde hücresel düzensizliğiniz (CIN 1, CIN 2 vb.) varsa, aşı var olan bu durumu tedavi etmez. Aşı tedavi edici değil, önleyicidir. Gebelikte bu tür lezyonlar sadece yakından takip edilir, aşı ise doğum sonrasına bırakılır.

HPV aşısının koruyuculuğu kaç yıl sürer, gebelik sonrası rapel (hatırlatma) dozu gerekir mi?

Yapılan uzun süreli takip çalışmalarında HPV aşısının koruyuculuğunun en az 15-20 yıl boyunca hiç azalmadan devam ettiği saptanmıştır. Şu anki bilimsel kılavuzlara göre, tam doz (2 veya 3 doz) aşılanmış kişilerin hayatlarının ilerleyen dönemlerinde veya gebelik sonrasında tekrardan bir hatırlatma dozu (rapel) yaptırmalarına gerek yoktur.

Sonuç olarak;

HPV aşısı gebelikte yapılması tavsiye edilmeyen bir uygulamadır. Ancak gebelik döneminde yanlışlıkla aşıya maruz kalınması durumunda da panik yapılmamalı, gebeliğin sonlandırılması düşünülmemelidir. Bilimsel çalışmalar, aşının fetüs ve anne üzerinde majör bir olumsuz etki yaratmadığını net yüzdelerle ortaya koymuştur.

Kaynaklar:

• Scheller, N. M., et al. (2017). "Quadrivalent HPV Vaccination and the Risk of Adverse Pregnancy Outcomes." The New England Journal of Medicine, 376(13), 1223-1233.

• Moro, P. L., et al. (2015). "Safety of Quadrivalent Human Papillomavirus Vaccine in Pregnant Women: A 10-Year Review of the Vaccine Adverse Event Reporting System (VAERS)." Obstetrics & Gynecology, 125(5), 1141-1147.

• Kharbanda, E. O., et al. (2021). "Encounter for Human Papillomavirus Vaccination During Pregnancy and Risk of Adverse Birth Outcomes via the Vaccine Safety Datalink (VSD)." Centers for Disease Control and Prevention (CDC) Safety Review / Vaccine, 39(12), 1545-1551.

• Lipkind, H. S., et al. (2017). "Human Papillomavirus Vaccination During Pregnancy and Risk of Adverse Birth Outcomes." The Journal of the American Medical Association (JAMA), 318(14), 1345-1353.

• World Health Organization (WHO). (2017). "Human Papillomavirus Vaccines: WHO Position Paper, May 2017." Weekly Epidemiological Record, 92(19), 241-268.

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). (2020). "Committee Opinion No. 809: Human Papillomavirus Vaccination." Obstetrics & Gynecology, 136(2), e15-e21.